Kaufmann Jonas Doppelgänger (CD + DVD)

Podobnie jak w przypadku albumu Selige Stunde, nagrania cykli Dichterliebe i Kerner Lieder Roberta Schumanna powstały podczas pierwszego lockdownu związanego z Covid w 2020 roku. Z perspektywy czasu okoliczności były równie dziwaczne, co twórcze artystycznie, a – jak zauważa Helmut Deutsch – „sprawiły, że nagrania przypominały niemal domowe muzykowanie, co bardzo różni się od zazwyczaj surowej atmosfery sali koncertowej czy studia”. Dla Jonasa Kaufmanna była to cenna okazja, by ponownie intensywnie zmierzyć się z Dichterliebe: „To niesamowite szczęście móc śpiewać ten cykl pieśni zarówno jako młody, jak i dojrzały artysta. Dichterliebe jest wyjątkowy i nie ma sobie równych w całym repertuarze pieśni.”

Kaufmann pracował nad tym słynnym cyklem już w czasach studenckich w Monachium, uczęszczając na zajęcia pieśni u Helmuta Deutscha. Jego akompaniatorem był wówczas Jan Philip Schulze, obecnie profesor interpretacji pieśni artystycznej na Uniwersytecie Muzycznym w Hanowerze; razem zaprezentowali efekt końcowy na recitalu, który również został nagrany. Jonas Kaufmann wybrał sześć pieśni z tego wcześniej niepublikowanego nagrania z marca 1994 roku jako utwory dodatkowe na płycie Schumanna – fascynujący kontrast wobec nagrania z 2020 roku.

W przeciwieństwie do genialnych tekstów Heinricha Heinego w Dichterliebe, wiersze Justinusa Kernera (1786–1862) były oceniane dość krytycznie przez niektórych współczesnych. „Jego wiersze same w sobie może nie są najwybitniejsze” – zauważa Jonas Kaufmann – „ale stają się czymś wyjątkowym w połączeniu z niezwykle ekspresyjną muzyką Schumanna.” Szczególnie w przypadku dwóch ostatnich pieśni cyklu – „Wer machte dich so krank” i „Alte Laute” – trzeba być naprawdę nieczułym, by pozostać obojętnym.

W ciągu ponad 30 lat wspólnej pracy Jonas Kaufmann i Helmut Deutsch wielokrotnie wykonywali cykle pieśni Schuberta Die schöne Müllerin i Winterreise. Jednak dopiero w 2023 roku zdecydowali się na Schwanengesang. Ich wahanie wynikało z faktu, że nie jest to prawdziwy cykl pieśni, „lecz raczej zbiór ostatnich pieśni Schuberta, pozostawionych w rękopisie i później opisanych przez wydawcę jako łabędzi śpiew Schuberta, czyli ostatnie słowa umierającego” – stwierdza Jonas Kaufmann. „Z dzisiejszej perspektywy całość można by raczej nazwać zbiorem utworów zestawionych przez wydawcę. Jednak inscenizacja Clausa Gutha uczyniła z niego prawdziwy cykl.”

Claus Guth, jeden z najbardziej cenionych reżyserów teatralnych na świecie, którego dorobek obejmuje inscenizacje dla Festiwalu w Salzburgu oraz oper w Londynie, Wiedniu i Nowym Jorku, przedstawił Schwanengesang jako historię rannego żołnierza z czasów I wojny światowej: w dawnej sali musztry zabytkowego Park Avenue Armory w Nowym Jorku tancerze wcielali się w pielęgniarki i inwalidów wojennych na ogromnej scenie wypełnionej siedemdziesięcioma łóżkami szpitalnymi. Intensywna kreacja bohatera w wykonaniu Kaufmanna, muzyczny dialog z Helmutem Deutschem, wyrafinowane wykorzystanie światła oraz elektroniczne pejzaże dźwiękowe zaowocowały spektaklem entuzjastycznie przyjętym przez publiczność i prasę.

„Siła teatralna tej sceny była tak ogromna, że widownia wydała słyszalny okrzyk zaskoczenia” – napisał The New York Times. A Theatermania stwierdziła: „Doppelganger to niesamowity eksperymentalny teatr na wielką skalę… W Nowym Jorku nie ma teraz niczego podobnego.” Produkcja nowojorska była także debiutem Helmuta Deutscha jako solowego pianisty: wykonując „Andante sostenuto” z Sonaty fortepianowej Schuberta B-dur, D 960, stworzył poruszający moment wytchnienia w środku spektaklu.

Dla obu muzyków była to produkcja, która wywarła trwały wpływ. „Inscenizacja dodała nowy wymiar. To z pewnością coś znacznie więcej, niż ktokolwiek mógł sobie wyobrazić dla tego cyklu pieśni” – mówi Jonas Kaufmann. „Dla mnie cień samolotu, który przeleciał nad nami, był niezwykłym momentem. Było to bardzo przytłaczające i mogliśmy wyobrazić sobie, jak czuli się ludzie, którzy w tamtym czasie byli nieustannie narażeni na takie ataki z powietrza. Dla publiczności najbardziej poruszającą chwilą była prawdopodobnie finałowa scena, gdy ja, bliski śmierci, idę w stronę światła, a ciężka brama Armory Hall nagle otwiera się na Lexington Avenue: widać przechodniów i samochody, słychać uliczny hałas. Wielu widzów opisało to wtargnięcie rzeczywistości w akcję sceniczną jako niezapomniane doświadczenie.”

Tracklista

DISC 1 - CD

Dichterliebe, Op. 48 00:29:10

1 1. Im wunderschönen Monat Mai 00:01:30

2 2. Aus meinen Tränen sprießen 00:00:50

3 3. Die Rose, die Lilie, die Taube, die Sonne 00:00:37

4 4. Wenn ich in deine Augen seh' 00:01:32

5 5. Ich will meine Seele tauchen 00:01:01

6 6. Im Rhein, im heiligen Strome 00:02:01

7 7. Ich grolle nicht 00:01:34

8 8. Und wüssten's die Blumen 00:01:15

9 9. Das ist ein Flöten und Geigen 00:01:36

10 10. Hör' ich das Liedchen klingen 00:02:16

11 11. Ein Jüngling liebt ein Mädchen 00:01:02

12 12. Am leuchtenden Sommermorgen 00:02:47

13 13. Ich hab' im Traum geweinet 00:02:22

14 14. Allnächtlich im Traume sehe ich dich 00:01:24

15 15. Aus alten Märchen winkt es 00:02:39

16 16. Die alten, bösen Lieder 00:04:44

12 Gedichte, Op. 35 "Kerner-Lieder" 00:31:38

17 1. Lust der Sturmnacht 00:01:34

18 2. Stirb, Lieb' und Freud' 00:05:30

19 3. Wanderlied 00:02:53

20 4. Erstes Grün 00:02:03

21 5. Sehnsucht nach der Waldgegend 00:02:12

22 6. Auf das Trinkglas eines verstorbenen Freundes 00:03:54

23 7. Wanderung 00:01:22

24 8. Stille Liebe 00:02:40

25 9. Frage 00:01:09

26 10. Stille Tränen 00:03:23

27 11. Wer machte dich so krank? 00:02:20

28 12. Alte Laute 00:02:38

29 Dichterliebe, Op. 48: 1. Im wunderschönen Monat Mai (1994 Recording) 00:01:41

30 Dichterliebe, Op. 48: 2. Aus meinen Tränen sprießen (1994 Recording) 00:00:47

31 Dichterliebe, Op. 48: 3. Die Rose, die Lilie, die Taube, die Sonne (1994 Recording) 00:00:34

32 Dichterliebe, Op. 48: 4. Wenn ich in deine Augen seh' (1994 Recording) 00:01:41

33 Dichterliebe, Op. 48: 5. Ich will meine Seele tauchen (1994 Recording) 00:00:53

34 Dichterliebe, Op. 48: 7. Ich grolle nicht (1994 Recording) 00:01:27

DVD-V

1 Opening

2 Kriegers Ahnung, D. 957 No. 2

3 Liebesbotschaft, D. 957 No. 1

4 In der Ferne, D. 957, No. 6

5 Frühlingssehnsucht, D. 957, No. 3

6 Ständchen, D. 957 No. 4

7 Herbst, D. 945

8 Aufenthalt, D. 957 No. 5

9 Abschied, D. 957 No. 7

10 Piano Sonata in B-Flat Major, D. 960: II. Andante sostenuto

11 Ihr Bild, D. 957 No. 9

12 Der Atlas, D. 957 No. 8

13 Das Fischermädchen, D. 957 No. 10

14 Am Meer, D. 957 No. 12

15 Die Stadt, D. 957 No. 11

16 Der Doppelgänger D. 957 No. 13

17 Applause & Credits